DBA modelovereenkomst zzp'er 2026:
uitleg, types en VBAR-risico's
Een DBA modelovereenkomst biedt richtlijnen voor een zelfstandige arbeidsrelatie, maar geen garantie: de Belastingdienst beoordeelt altijd de feitelijke uitvoering van de opdracht. Met de handhaving actief sinds januari 2025 en een VBAR-rechtsvermoeden in de maak (beoogd ná 2026) is de praktijk doorslaggevend, niet het papier.
Wat is een DBA modelovereenkomst?
De Wet DBA(Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, Stb. 2015/337) verving per 1 mei 2016 de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Sindsdien werken zzp'ers en opdrachtgevers samen op basis van een overeenkomst van opdracht (art. 7:400 BW). Een modelovereenkomst is een vooraf goedgekeurde variant die de Belastingdienst publiceert als hulpmiddel. Het gebruik ervan is vrijwillig: je mag ook een eigen overeenkomst opstellen of laten beoordelen.
Modelovereenkomsten en individueel beoordeelde overeenkomsten zijn te vinden via belastingdienst.nl/ondernemers (zoek op ‘modelovereenkomsten’). Let op: de Belastingdienst heeft een deel van de oudere modelovereenkomsten ingetrokken of bijgewerkt; gebruik altijd de actuele versie.
Wat beschermt een modelovereenkomst wel en niet?
Een goedgekeurde modelovereenkomst toont de intentie van partijen: zij beogen een zelfstandige relatie. Dat is nuttig als de Belastingdienst vragen stelt. Maar de overeenkomst is geen vrijbrief. De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie aan de hand van de feitelijke situatie, niet alleen aan de hand van het contract.
De Belastingdienst biedt de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie op belastingdienst.nl als zelftest. Het resultaat is geen formele beschikking, maar geeft wel inzicht in hoe de relatie wordt beoordeeld op basis van jouw antwoorden.
Handhaving 2025 en VBAR 2026: wat verandert er?
Van 2016 tot en met 2024 gold een handhavingsmoratorium: de Belastingdienst kondigde niet actief te handhaven bij het onderscheid werknemer/zzp'er. Dat moratorium is per 1 januari 2025 opgeheven. Sindsdien controleert en handhaaft de Belastingdienst actief. Daarnaast komt het VBAR-rechtsvermoeden bij een laag uurtarief via een apart wetsvoorstel (beoogd ná 2026), dat een extra toets toevoegt op basis van het uurtarief.
Lees meer over de achtergrond en indicatoren in het artikel over schijnzelfstandigheid en de VBAR 2026.
Praktisch gebruik van een modelovereenkomst
Een modelovereenkomst is pas effectief als je ook in de praktijk conform de bepalingen werkt. Hieronder de vijf stappen voor correct gebruik.
Zie ook het artikel over de opdrachtenovereenkomst voor een overzicht van de verplichte en optionele clausules die je altijd in je overeenkomst van opdracht opneemt, ongeacht of je een modelovereenkomst gebruikt.
Gevolgen bij onjuiste kwalificatie
Als de Belastingdienst vaststelt dat feitelijk sprake was van een dienstbetrekking, heeft dat consequenties voor zowel de opdrachtnemer als de opdrachtgever.
Lees meer over de juridische aspecten in de artikelen over arbeidsrecht en uitbesteding en transitievergoeding als zzp'er.
Rustig berekent per factuur je belastingreservering en btw-schuld, zodat je nooit voor verrassingen staat bij je aangifte.
Open de gratis calculator →Veelgestelde vragen
Ben ik verplicht om een DBA modelovereenkomst te gebruiken?
Nee, een DBA modelovereenkomst is niet wettelijk verplicht. Je mag werken op basis van een eigen overeenkomst van opdracht (art. 7:400 BW). De modelovereenkomst is een hulpmiddel dat aangeeft dat de opdrachtrelatie als zodanig is bedoeld. De Belastingdienst beoordeelt altijd de feitelijke arbeidsrelatie, niet alleen het contract.
Geeft een goedgekeurde modelovereenkomst zekerheid aan de Belastingdienst?
Nee. Een goedgekeurde modelovereenkomst geeft geen absolute zekerheid. Het gebruik ervan is een indicatie dat partijen een zelfstandige relatie beogen, maar de Belastingdienst kijkt bij een controle naar hoe de opdracht feitelijk wordt uitgevoerd. Worden de bepalingen uit de overeenkomst in de praktijk niet nageleefd, dan kan alsnog sprake zijn van een dienstbetrekking.
Wat is het verschil tussen een VAR en een DBA modelovereenkomst?
De VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) was een door de Belastingdienst afgegeven verklaring die de opdrachtgever zekerheid gaf over de kwalificatie van de arbeidsrelatie. De VAR is op 1 mei 2016 afgeschaft en vervangen door de Wet DBA (Stb. 2015/337). Sindsdien werken zzp'ers en opdrachtgevers op basis van een overeenkomst van opdracht (eigen of modelovereenkomst) en zijn beide partijen verantwoordelijk voor de juiste kwalificatie.
Hoe werkt het VBAR-rechtsvermoeden bij een laag uurtarief?
Het verduidelijkingsdeel van de VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden) gaat niet door; wel komt er via een apart wetsvoorstel (beoogd ná 2026) een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst als een opdrachtnemer werkt voor indicatief minder dan circa EUR 38 per uur; controleer rijksoverheid.nl voor het actuele bedrag. Bij dit rechtsvermoeden verschuift de bewijslast: de opdrachtnemer moet dan aantonen dat er geen dienstbetrekking bestaat. Een modelovereenkomst helpt daarbij, maar is niet afdoende als de feitelijke situatie wijst op gezag.
Kan ik mijn eigen overeenkomst laten beoordelen door de Belastingdienst?
Ja. Je kunt een eigen overeenkomst ter beoordeling indienen bij de Belastingdienst via belastingdienst.nl. De Belastingdienst geeft dan aan of de bepalingen in overeenstemming zijn met een zelfstandige relatie. Een positief oordeel geldt echter alleen als ook in de praktijk conform de overeenkomst wordt gewerkt.
Wat zijn de gevolgen als de Belastingdienst een dienstbetrekking vaststelt?
Als de Belastingdienst of een rechter oordeelt dat feitelijk sprake was van een dienstbetrekking (art. 7:610 BW), kan de opdrachtgever worden verplicht om alsnog loonheffingen af te dragen (met terugwerkende kracht) en een boete krijgen. De opdrachtnemer verliest de aanspraak op de zelfstandigenaftrek (EUR 1.200) en mkb-winstvrijstelling (12,7%) over de betreffende periode. Maar de opdrachtnemer verkrijgt ook met terugwerkende kracht arbeidsrechtelijke bescherming: recht op transitievergoeding (art. 7:673 BW) bij ontslag, doorbetaling loon bij ziekte twee jaar lang (art. 7:629 BW, 70% van het loon) en WW-rechten.
Alle informatie is indicatief. Geen juridisch of fiscaal advies. Twijfel je over je eigen situatie? Raadpleeg een adviseur of jurist.